فیلم آنتیک | ۵۶٬۴۸۹٬۲۸۹٬۵۳۰
کمدی از نوع دهه شصتی
نقد و معرفی فیلم آنتیک
به گزارش آژانس خبری سینمادرام، فیلم «آنتیک» داستان دو دوست به نامهای ابی و ولی را روایت میکند که پس از تغییرات اجتماعی و اقتصادی سالهای ابتدایی پس از انقلاب، کسبوکار خرید و فروش عتیقه خود را از دست دادهاند. آنها در تلاش برای پیدا کردن راهی برای کسب درآمد، وارد ماجراهایی میشوند که پای یک امامزاده و نذورات مردمی را به میان میکشد و اتفاقات طنزآمیز و گاه دردسرسازی را برایشان رقم میزند.
این فیلم کمدی اجتماعی به کارگردانی هادی نائیجی و تهیهکنندگی محمود بابایی ساخته شده و فیلمنامه آن با نگاهی طنزآمیز به بخشی از فضای اجتماعی دهه نخست پس از انقلاب نوشته شده است. پژمان جمشیدی و بیژن بنفشهخواه نقشهای اصلی فیلم را برعهده دارند و در کنار آنها ستاره پسیانی، آناهیتا افشار، امیر نوروزی و غلامرضا نیکخواه نیز حضور دارند. «آنتیک» محصول سینمای ایران است و در چهلوسومین جشنواره فیلم فجر به نمایش درآمد.
نکات مثبتی که درباره فیلم مطرح شده
سوژه متفاوت و کمتر دیدهشده در سینمای کمدی ایران.
زوج کمدی پژمان جمشیدی و بیژن بنفشهخواه از نقاط قوت فیلم دانسته شدهاند.
بازسازی فضای تاریخی دهه اول پس از انقلاب و استفاده از موقعیتهای طنز در بستر تاریخ معاصر مورد توجه برخی مخاطبان قرار گرفت.
فیلم در جشنواره فجر بهعنوان یکی از آثار بحثبرانگیز و پرمخاطب شناخته شد.
نقدهای منفی
برخی منتقدان معتقد بودند فیلم در پرداخت ایده اصلی عمق کافی ندارد و بیش از حد به شوخیهای موقعیت متکی است.
نحوه پرداخت به برخی موضوعات مذهبی و اجتماعی برای بخشی از منتقدان حساسیتبرانگیز بود.
تعدادی از نقدها اشاره داشتند که فیلم میان کمدی عامهپسند و نقد اجتماعی، تعادل کاملی برقرار نمیکند.
نقدهای اختصاصی
نقد جعفر گودرزی: آنتیک ؛ امامزاده قلابیِ سینما
جعفر گودرزی رئیس انجمن منتقدان و نویسندگان سینمای ایران نوشت:
سینما، حتی در سبکهای بهظاهر بیپیرایهاش، یک معماری دراماتیک دارد؛ خشتهای آن با پیرنگ، تعلیق، و کنش شخصیتها روی هم سوار میشوند و جهانی را میسازند که مخاطب، چه در خنده و چه در اندوه، به آن ایمان بیاورد. اما آنتیک، بهجای سینما، چیزی شبیه به ویرانهای از یک ساختمان نیمهکاره است که معمارش نه نقشهای در دست دارد و نه شناختی از سازهای که قرار است برپا کند. در محترمانهترین توصیف، این فیلم را میتوان یک شلختگی فرمی و محتوایی، یک وصلهپینه سینمایی دانست که نه در ژانر خود جای درستی دارد، نه در روایت، و نه در منطق دراماتیک.
داستان، بدون پیرنگ، فقط یکسری اتفاق بیجهت است که روی هم تلنبار میشوند، بیآنکه برآیندی از تنش، تعلیق، و پیشروی داشته باشند. آنتیک دقیقاً همین است: هر حادثهای، نه از دل ماجرا زاده میشود و نه به سرنوشت شخصیتها معنایی میبخشد. فیلم، بهجای خلق روایت، درگیر تصادفهای بیمقدمه، ورودهای ناگهانی، و خروجهای بیاثر میشود و کارگردان و نویسنده گویی دست در کیسهی تصادف کردهاند و هرچه از آن بیرون آمده، بیهیچ نظمی، به فیلم دوختهاند.
آنتیک ادعای کمدی دارد، اما نه موقعیت میسازد، نه ریتم دارد. فیلم، در فضایی معلق میان ابتذال فیلمفارسی و ادعای نقد اجتماعی، سرگردان است و در نهایت، از هیچکدام بهرهای نمیبرد. اگر فیلمفارسیهای کلاسیک، با تمام ضعفهایشان، حداقل در ایجاد کشش روایی موفق بودند، آنتیک حتی در این سطح هم شکست میخورد؛ زیرا نه تعلیق دارد، نه کشمکش، و نه حتی منطق حداقلی برای پیشبرد داستان.
فیلم، میخواهد به نقد خرافهگرایی بپردازد، اما خود در دام همان سطحینگریای میافتد که در پی نقد آن است. نقد خرافه، نیازمند شخصیتپردازی، موقعیتسازی، و تحلیل اجتماعی است، اما این فیلم، با کلیشههای باسمهای، کار را به همان اندازه ساده و خامدستانه پیش میبرد که خود خرافهها این کار را میکنند. وقتی فیلمی، حتی در منطق داستانیاش، جعلی از آب درمیآید، چطور میتواند جعلی بودن پدیدهای را که در پی نقد آن است، به تصویر بکشد؟ فیلم، سرآخر، چیزی نیست جز همان امامزادهی قلابی که در پایان، مردم با کلنگ روی سرش خراب میکنند.
صاحبه پویان مهر منتقد سینما: فیلم آنتیک مرا یاد اثر مارمولک میاندازد اما به هدف نرسیدهاند!
صاحبه پویان مهر منتقد سینما طی نقدی اختصاصی نوشت: آنتیک، نام خوبی است، اشاره به عنصر ارتباطی اثر یعنی کتیبه دارد، هوشمندانه است، محتوا هم حرف برای گفتن دارد، میخواهد بگوید اگر جایی دروغ را به اسم مذهب بر مردم خوراندند و بعد خودشان خواستند حقیقت را فاش کنند مردم باز هم گمان میکنند این نیز دروغی دیگر است، یعنی از ماست که بر ماست، محتوا را پسندیدم اما متاسفانه باید بگویم به هدف نرسیدهاند.
فیلمنامه شروع بسیار خوب و پر کششی را تا دقایقی بعد از عطف اول ارائه میدهد، اما پس از آن وارد میانهای طولانی با ریتمی کند و پر از صحنههای مازاد میشویم، اینطور به نظرم رسید که بازنگری جدیای بر متن صورت نگرفته وگرنه روشن بود که حذف برخی موارد لطمهای بر اثر وارد نمیکند، دیالوگ نیز از این عدم توجه ضربه دید، نیمی از آنها مطلوب بود و مابقی اضافی و خسته کننده که سبب کشش بیدلیل ماجرا شد.
قهرمان دارد، پررنگ است ولی ضدقهرمان را باید بر آن تحمیل کنم، شاید نفس پروتاگونیست بتواند گزینه خوبی باشد، در هردوصورت نویسنده در این مورد نتوانسته کاراکتر خاص خودش را طراحی کند.
گروه تصویر، گریم، طراحی صحنه و طراحی لباس کار خود را درست انجام دادهاند، زیبایی بصری و برهه زمانی را درنظر گرفتهاند و موفق عمل کردهاند.
متاسفانه به دلیل صدای بد سالن متوجه کار تیم صداگذاری نشدم اما بنظرم سینک و درست آمد، گویا عوامل برگزار کننده جشنواره قصد رفع مشکل سالن را ندارند.
بازی بازیگران نیز به دو دسته تقسیم میشود، راستش فقط بیژن بنفشهخواه متفاوت از همیشه بازی کرد البته که نقش آفرینی نیز درست و باورپذیر بود اما سایر بازیگران تیپهایی را اجرا کردند که همیشه از آنها دیدهایم و راستش این صدای مخاطبین آشنا با سینما را درآورد.
تدوین کار در اصلاح رنگ و نور موفق عمل کرده، نمیخواهم درمورد مدل چینش صحنهها و البته عدم حذف صحنههای مازاد ایرادی را به گروه تدوین وارد کنم زیرا اینطور به نظرم رسید که توان معجزه نداشته، ما باید راشهای شسته رفته تحویل تدوینگر دهیم اگر بعد از آن این موارد دیده شد بله ایراد بر گروه وارد است.
پایان بندی را دوست داشتم، شبیه به شروع خوش ریتم و جذاب شد اما نیاز به کاشتهای دقیقتری داشت تا سرهم بندی بنظر نرسد.
کارگردانی کار را از این جهت که بر تیم تصویر، گریم و طراحی صحنه نظارت درستی داشتهاند میپسندم اما انصافا متنی که نیاز به چکش کاری اساسی داشت را در دست گرفته اند، بازیگران آنتیک همگی حرفهای اند و طنز را میشناسند اگر با طراحی دیالوگهای خوب و دقت بر شخصیت پردازی از آنها بازی میگرفتند کار شکست نمیخورد.
فیلم آنتیک مرا یاد اثر مارمولک میاندازد، سیر تحول ابی شبیه به قهرمان مارمولک است، اما نمیشود با یکدیگر قیاسشان کرد.
یادداشت لقمان مداین بر فیلم آنتیک/ محتوای اثر به سمت جهل می رود، جهل مقدس!
لقمان مداین منتقد سینما طی یادداشتی اختصاصی بر فیلم آنتیک نوشت:
برایم جالب بود که تمام استعدادهای طنز در اختیار کارگردان بود اما نتوانست خنده بگیرد، فیلمنامه ای که تعلیق ندارد،از ریتم افتاده، ضربانش نمی زند، دیالوگ هایش چکش کاری نشده و تدوین اش حذف سکانس مازاد نکرده به فیلم ضربه زده است.
فیلمبرداری، اصلاح رنگ و نور، طراحی صحنه و لباس، نقش آفرینی هنرمندان، گریم و صدا عالی بود.
محتوای اثر به سمت جهل می رود، جهل مقدس، مردمی که به سادگی می شود بر احساسات مذهبي آنها سوار شد و سواستفاده کرد، من را به یاد نقلی انداخت که روایت میکرد اندکی پیش از انقلاب انگلیسی ها زمینه چینی کردند و روی چند چاه نفت پلمپ شده بارگاه زیارت ساختند که بعدها مردم به سر آن قسم میخوردند، و گفته می شود بعدها سپاه با حکم بنیان گذار انقلاب زورش رسید آن را تخریب کند و پلمپ انگلیسی بر چاه های نفت را بیابد.
پیام اثر این بود وقتی به یک جاهل مشروعیت مقدس بدهید بر مال و ناموس شما مسلط میشود و اعتقادات را در راه شوم خود به خدمت میگیرد.
ایده گرفته بودند از فیلم مارمولک با همان قالب و مقصد و مقصود اما ضعیف! ایده داشتند از گوساله سامری! و نشان داد کسانی که با اعتقادات مردم بازی کردند باید مقابل همان مردم بایستند و به دروغ هایشان اعتراف کنند، مثل پادشاه ژاپن که مردمش او را خدای خود می دانستند و پس از شکست در جنگ، ژنرال امریکایی او را مجبور رد مقابل مردم بگوید خدای آنها نیست! در یک کلام راه مقابله با جهل تبیین و افشاگری است.
فرصتی برای پرداختن به نقد کامل نیست و مجبوریم طبق استاندارد نقد ریویو محور ارائه کنیم پس نقد کامل بماند برای انتشار در نمایش خانگی.
نکات جالب و حواشی
- «آنتیک» از آثار جنجالی جشنواره فیلم فجر ۴۳ بود و پس از نمایش، در نشست خبری درباره نگاه فیلم به برخی مسائل مذهبی و تاریخی پرسشهای زیادی مطرح شد.
- هادی نائیجی در نشست فیلم تأکید کرد که قصد ساخت اثری ضد اعتقادات یا ضدانقلاب نداشته و هدف فیلم روایت یک کمدی اجتماعی بوده است.
- نائیجی پیش از این بیشتر با فیلمهای اجتماعی و جدی شناخته میشد و «آنتیک» یکی از متفاوتترین تجربههای او در فضای کمدی محسوب میشود.
- پس از نمایش این اثر در جشنواره فیلم فجر و برانگیخته شدن موجی از انتقادات به ادعای محتوای ضد دین فیلم، هادی نائیجی که انتصابش بر کرسی ریاست فارابی قطعی شده بود به یک باره برکنار و حامد جعفری برای این جایگاه معرفی شد.
