سیامین سالگرد «خفتگان» (Sleepers): بری لوینسون به تاثیرگذارترین فیلم خود نگاهی میاندازد
این نویسنده و کارگردان درام پرستاره خود را که برای اولین بار با کیفیت 4K UHD در دسترس قرار گرفته است، بازنگری میکند
به گزارش آژانس خبری سینمادرام، زمانی که بری لوینسون در سال ۱۹۸۲ با کمدی-درام اتوبیوگرافیک «داینر» (Diner) نخستین تجربه کارگردانی فیلم بلند خود را رقم زد، بسیاری انتظار داشتند که او به ساخت داستانهای شخصی و دستساز مشابه ادامه دهد. لوینسون با ساخت آثاری که از خاطراتش در زادگاهش بالتیمور نشأت میگرفت، مانند «مردان حلبی» (Tin Men)، «آوالون» (Avalon) و «ارتفاعات آزادی» (Liberty Heights)، به این انتظار پاسخ داد.
با این حال، لوینسون از همان ابتدا با پذیرش اقتباسها و پروژههایی که خاستگاه شخصی نداشتند، روند کاری خود را متنوع کرد. او پس از «داینر»، فیلم بزرگ استودیویی «استعداد ذاتی» (The Natural) با بازی رابرت ردفورد و سپس فیلم فانتزی «شرلوک هلمز جوان» (به تهیهکنندگی استیون اسپیلبرگ) را کارگردانی کرد و بعد با «مردان حلبی» به سینمای شخصیتر خود بازگشت.
این الگویی بود که لوینسون در تمام طول دوران حرفهای خود ادامه داد؛ او میان فیلمنامههای اصلی و پروژههای سفارشی در نوسان بود، جایی که اغلب — همانطور که در «مرد بارانی» (Rain Man) و «باگزی» (Bugsy) دیدیم — نقطه تعادلی میان جذابیت تجاری و جاهطلبی هنری مییافت. لوینسون که به همان اندازه در پروژههای شخصیِ مولفمحور مهارت داشت که در ساخت آثار عامهپسند از محصولات محبوب (IP) مانند «افشاگری» (Disclosure) و «کره» (Sphere)، به چهرهای غیرمعمول در سینمای هالیوود بدل شد: یک فیلمساز مولفِ دارای سبک خاص که در عین حال با کار در مقام یک استادِ کلاسیک و سنتی صنعت فیلمسازی نیز راحت بود؛ ترکیبی از جان کاساوتیس و مایکل کورتیز در یک کالبد.
طرفدار لوینسون بودن در دهه ۱۹۹۰ به این معنا بود که در یک سال میتوانستید هم از کمدی نامتعارف «جیمی هالیوود» (فیلمی که فقط لوینسون میتوانست بسازد) لذت ببرید و هم از اقتباس مایکل کرایتون یعنی «افشاگری»؛ از آن دست فیلمهایی که هالیوود در آن زمان دهها نمونه از آن را تولید میکرد، اما به لطف هوش و تخیل بصری لوینسون، اثری یگانه به نظر میرسید.
«افشاگری» سرآغاز مجموعهای از پروژههای سطح بالای لوینسون برای برادران وارنر بر اساس کتابهای پرفروش بود که دومین و بهترین آنها «خفتگان» (Sleepers) بود؛ اقتباس این نویسنده و کارگردان از روایتی داستانی از زندگی واقعی لورنزو کارکاترا در سال ۱۹۹۶. این فیلم به دوران کودکی هولناک او در یک کانون اصلاح و تربیت و توطئه میان او و دوستانش در بزرگسالی برای انتقام از کسانی که آنها را آزار داده بودند، میپردازد. این درام بزرگسالانه که با بودجه مناسب، بازیگرانی بینقص (از جمله برد پیت، کوین بیکن، رابرت دنیرو، جیسون پاتریک، داستین هافمن، بیلی کروداپ، مینی درایور و دیگران) و موسیقی فوقالعاده (توسط جان ویلیامز در اوج دوران هنریاش) ساخته شده، یکی از بهترین فیلمهای لوینسون از دورانی است که او تقریباً هر ساله آثار درخشانی ارائه میداد.
وقتی از بری لوینسون درباره خروجی متنوع آثارش در آن زمان سؤال شد، او گفت که این مسئله بیشتر از آنکه یک استراتژی باشد، بر اساس غریزه و سلیقه بوده است. لوینسون به «ایندیوایر» گفت: «توضیح دادن اینکه چرا میخواهید کاری را که دوست دارید انجام دهید، همیشه سخت است. چیزی در وجود شما نفوذ میکند و نمیتوانید آن را رها کنید.»
در مورد «خفتگان»، نکتهای درباره سالها پیامد ناشی از یک اقدام بیملاحظه وجود داشت — چهار پسر جوان که چرخدستی فروش مواد غذایی را میدزدند و زنجیرهای از رویدادها را رقم میزنند که به حبس آنها میانجامد — که لوینسون احساس کرد ارزش کاوش را دارد.
یکی از جالبترین ویژگیهای «خفتگان» پس از ۳۰ سال، خویشتنداری آن است؛ اگرچه فیلم خشن و پر از موقعیتهای پرتنش است، اما لوینسون و مدیر فیلمبرداری، مایکل بالهاوس، از ملودرام پرهیز کرده و رویکردی ظریفتر را انتخاب میکنند. این رویکرد در لحظات پایانی فیلم که تأثیر عاطفی تمام آنچه شخصیتها از سر گذراندهاند با تمام قدرت و بدون هیچگونه کاستی احساس میشود، نتیجهای شگرف به همراه دارد.
لوینسون به «ایندیوایر» گفت: «من به سمت چیزهایی گرایش دارم که دیدگاه قدرتمندی دارند، اما نمیخواهم آن را به زور به مخاطب تحمیل کنم.» او اشاره کرد که کلید موفقیت «خفتگان»، پایبندی به نوعی «طبیعتگراییِ نامحسوس» بدون فدا کردن پتانسیلهای درام بود.
لوینسون در ادامه گفت: «باید سبکی پیدا کنید که طبیعتگرایانه باشد اما عنصری داشته باشد که از نظر بصری جذاب باشد.» به همین منظور، لوینسون، بالهاوس و طراح تولید، کریستی زیا (که هر دو روی یکی دیگر از آثار کلاسیک نیویورکی دهه ۹۰ یعنی «رفقای خوب» ساخته مارتین اسکورسیزی کار کرده بودند)، خود را وقف فیلمبرداری در مکانهایی کردند که با دوره زمانی ۱۹۶۷-۱۹۸۱ فیلم مطابقت داشت و در عین حال امکاناتی برای نورپردازی جوّی و رنگهای عمیق و پاییزی فراهم میکرد. ترکیببندیها دقیق و هیپنوتیزمکننده هستند، هرچند لوینسون میگوید که دوست دارد در صحنه فیلمبرداری تا حد امکان آزاد عمل کند و سعی میکند بازیگران را از همان ابتدا در حرکات یا بلاکبندیهای خاص محدود نکند.
لوینسون گفت: «من میدانم چه چیزهایی میخواهم، اما لزوماً نمیخواهم آن را به صورت مکانیکی تولید کنم. اگر همه چیز را بیش از حد برنامهریزی کنید — و بگویید “حالا اینجا بایست و برو سمت مبل” — این میتواند وارد ذهن بازیگر شود و بر خودانگیختگی آنها تأثیر بگذارد. حتی اگر بخواهید آنها را به آن نقطه برسانید، نمیخواهید که این کار حس یک فرآیند مکانیکی را داشته باشد. من سعی میکنم محیط صحنه را تا حد ممکن غیررسمی نگه دارم، زیرا متوجه شدهام که هر زمان فشار وارد میکنید، افراد تمایل دارند منقبض شوند و دیگر آن شخصیتپردازی و ماهیت غیرقابلپیشبینیِ احساسات و ارتباطات را دریافت نمیکنید.»
لوینسون به لطف نسخه جدید 4K UHD که توسط برادران وارنر منتشر شده، فرصتی پیدا کرد تا برای اولین بار در دهههای اخیر به «خفتگان» فکر کند، اگرچه او معمولاً تمایلی به بازنگری در فیلمهای قبلیاش ندارد. لوینسون گفت: «خوشحالم که آن را ترمیم کردند، اما من شخصاً پس از اتمام فیلمها، دیگر به سراغشان نمیروم. از نظر من، شما ایدهای دارید، کار را انجام میدهید، سعی میکنید همه چیز را کنار هم بگذارید، و سپس فیلم به جهان عرضه میشود و کار تمام است.»
در حال حاضر، لوینسون به آینده نگاه میکند و امیدوار است یکی از دو پروژهای را که روی آنها کار میکرده، به سرانجام برساند. او در حالی که بار دیگر تمایل خود را به پریدن بین لحنها و سبکهای مختلف نشان میداد، گفت: «یکی کمدی است و دیگری یک درام واقعی؛ آنها کاملاً با هم متفاوت هستند.» اگرچه او میداند که فضای تجاری سینما از روزهایی که استودیوها سرگرمیهای بزرگسالانه و پیچیده او را با بودجههای کلان تولید و بازاریابی میساختند، بهشدت تغییر کرده است، اما لوینسون همچنان مصمم است تا راهی برای ساخت فیلمهایی که میخواهد، پیدا کند.
لوینسون گفت: «نمیخواهم چیزی بگویم که خودتان نمیدانید، اما این صنعت در حال حاضر در دوران عجیب و غریبی به سر میبرد. نمیداند به کدام سمت میرود. من فقط سعی میکنم کارهایی را انجام دهم که برایم جذاب هستند، و آنها بسیار متنوعاند. ما فیلم “تحقیر” [اقتباسی از فیلیپ راث با بازی آل پاچینو] را با ۲ میلیون دلار ساختیم، چون هیچ استودیویی نمیخواست فیلمی با این ماهیت بسازد. ما بازیگران فوقالعادهای داشتیم و فیلم را در خانه خودم در کانتیکت ضبط کردیم. شما باید به آنچه اکنون در جریان است نگاه کنید و بپرسید، آیا اینها همان دوران گذاری نیستند که صنعت فیلم در طول دههها همیشه پشت سر گذاشته است؟ احتمالاً همینطور است. بنابراین فقط باید راهی پیدا کنید تا آنچه را میخواهید، انجام دهید.»
شرکت «وارنر هوم ویدیو» فیلم «خفتگان» را در تاریخ ۲۱ آوریل با کیفیت 4K UHD عرضه کرد.
