فاتح آکین فیلمی درباره بلوغ در دوران نازیها ساخت؛ اثری که به عنوان یک لطف آغاز شد و به موفقیت ۸ میلیون دلاری رسید
به گزارش آژانس خبری سینمادرام، فاتح آکین برای ادای احترام به دوست قدیمی و استاد خود، هارک بوم (پیشکسوت موج نوی آلمان)، داستان زندگی او را پیش از مرگش در سال ۲۰۲۵ به روی پرده سینما آورد.
فاتح آکین، مولف آلمانی-ترکیهای ساکن هامبورگ، همواره با آثاری چون «در برابر دیوار»، «عبور از پل» و فیلم برنده جایزه کن «لبه بهشت»، قراردادهای روایت داستانی را دگرگون کرده است. امسال، نمایش فیلم «آمروم» (Amrum) در کن همه را شگفتزده کرد؛ از جمله شاید تیری فرمو، مدیر جشنواره را که جایگاه همیشگی آکین در بخش مسابقه را به او نداده بود.
آکین در تماسی تصویری از هامبورگ گفت: «اگر در جشنواره باشم، نشان نخل را روی پوستر میخواهم.» اما او زمانی پیروز نهایی شد که «آمروم» در باکسآفیس آلمان به فروش خیرهکننده ۸ میلیون دلاری دست یافت. (آکین هماکنون در مرحله پستولید فیلم جدیدی به نام «آواز روح» است که قصد دارد آن را برای جشنواره کن آماده کند؛ او این فیلم را یک داستان عاشقانه تراژیک و اثری هنری برای نوجوانان توصیف میکند.)
داستان فیلم در آخرین سال جنگ جهانی دوم در جزیره دورافتاده «آمروم» در دریای شمال روایت میشود؛ از نگاه «نانینگ» ۱۲ ساله (با بازی جاسپر بیلربک) که مادر متعصبش (لورا تونکه) او را در حالی که پدرش در جنگ است، به عنوان یک نازی وفادار تربیت میکند. وقتی مادر پس از زایمان دچار افسردگی میشود—که با مرگ هیتلر تشدید شده است—نانینگ تصمیم میگیرد با تهیه غذای مورد علاقه مادر (نان سفید، کره و عسل) او را خوشحال کند. جستوجوی او در جزیره برای یافتن این مواد اولیه، به یک سفر قهرمانانه تبدیل میشود.
هر کسی که با آثار آکین آشنا باشد، فوراً متوجه میشود که این فیلم با زیباییشناسی کلاسیک و مینیمالیستی ساخته شده که با سبک پرجنبوجوش همیشگی او متفاوت است. دلیل این امر آن است که آکین در ابتدا قرار بود تهیهکننده فیلم برای دوست قدیمیاش، هارک بوم (استاد هشتاد ساله و همکار راینر ورنر فاسبیندر) باشد. تجربه بوم به عنوان قاضی پیشتر به آکین در نگارش فیلمنامه «در محوشدگی» (که جایزه بهترین بازیگر زن کن ۲۰۱۷ را برای دایان کروگر به ارمغان آورد) کمک کرده بود.
اما وقتی بوم بیمار شد، آکین ابتدا داستان را بر اساس خاطرات کودکی بوم در آمروم بازنویسی کرد و سپس پذیرفت که کارگردانی پروژه را نیز بر عهده بگیرد. متأسفانه هارک بوم در نوامبر ۲۰۲۵ درگذشت.
در ابتدا آکین قصد داشت تمام سبک هنری خود را برای ادای احترام به دوستش تغییر دهد. او با خود فکر میکرد: «من اینجا چه میکنم؟ من چیزی از این دنیا نمیدانم. نمیدانم این مردم چطور کیک میخورند یا قهوه مینوشند و هیچچیز از زندگی روستایی نمیدانم.»
در نهایت آکین گفت: «بسیار خب، این سبک من نیست، اما او از من خواست و من پذیرفتم.» او آثار بوم را صحنه به صحنه مطالعه کرد. اما سه هفته مانده به شروع فیلمبرداری، کارگردان متوجه شد که این مسیر اشتباه است. او گفت: «نباید فیلم را آنطور که او میساخت، بسازم. باید به روش خودم بسازم. من در هر فیلم تلاش میکنم متفاوت عمل کنم؛ گاهی موفق میشوم و گاهی نه.»
بنابراین او فیلمی ساخت با عنوان: «فیلمی از هارک بوم به کارگردانی فاتح آکین». او میگوید که آثار نئورئالیسم پس از جنگ، از «دزد دوچرخه» ویتوریو دسیکا تا «آلمان، سال صفر» روبرتو روسلینی را تحسین کرده است: «این فرصت را داشتم که فیلم را تا حد ممکن ساده و قدرتمند بسازم.»
آکین با پیشینه ترکیهای خود (والدین او در دهه ۶۰ پیش از تولد او به آلمان مهاجرت کردند) میتواند جامعه آلمان را از کمی دورتر نظاره کند. «آمروم» به یک موفقیت غیرمنتظره در آلمان تبدیل شد و بیش از ۸ میلیون دلار فروش کرد. او میگوید: «فیلم به یک واقعه تبدیل شد و بر روی نقطه حساسی دست گذاشت. فکر میکنم دلیلش ظهور راستگرایی افراطی است که اکنون در آلمان با آن مواجهیم. این موضوع جدی است. جنگ جهانی دوم و آلمان نازی هنوز ترومایی است که ما بر آن غلبه نکردهایم؛ اصلاً. برنامههای نازیزدایی آمریکاییها جواب نداد. سینما در این مورد خاص، مانند یک جلسه تراپی برای جامعه عمل میکند.»
او در مورد آلمان میگوید: «مقاومتی وجود نداشت؛ برخلاف ایتالیا. نمیگویم همه نازی بودند، اما اکثریت از رژیم حمایت کردند و بعدها اکثریت به دلیل ترس یا اعتقاد، سکوت و پذیرش را برگزیدند. اما همه آنها این پیوند را با آن دوران دارند. شاید کسی غیر از من، مثلاً کریستین پتزولد، به دلیل احساس گناه رویکرد دیگری به این موضوع داشت. اعتقاد شخصی من این است: مسئله کاری نیست که آلمانیها با یهودیان کردند، بلکه کاری است که انسانها با انسانهای دیگر انجام دادند. این چیزی است که مرا به داستان وصل میکند.»
بار اصلی فیلم بر دوش جاسپر بیلربک است که مدیر انتخاب بازیگر آکین او را در یک مدرسه قایقرانی پیدا کرد. آکین میگوید: «ما به دنبال بچههایی بودیم که از طبیعت نترسند. اکثر بچههای شهرهای بزرگ که بازیگر هستند، با دیدن یک عنکبوت وحشت میکنند.»
یکی از دلایل انتخاب بیلربک، چهره بیحالت (Poker face) او بود. «بچه دیگر فیلم، یعنی صمیمیترین دوستش، چهرهای دارد که فوراً از او خوشتان میآید. اما شخصیت اصلی من نمیتوانست اینطور باشد که در نگاه اول همدلی ایجاد کند. او فرزند نازیهاست. ما نباید فوراً او را دوست داشته باشیم. باید کار را برای مخاطب کمی سخت میکردیم. چهره او چیزی را تفسیر نمیکرد؛ او مجبور نبود غمگین یا شاد بازی کند، چهرهاش هر آنچه را که تدوین فیلم در اطرافش توضیح میداد، منعکس میکرد. ارزش آن چهره در همین است؛ شما میتوانید هر برداشتی از آن داشته باشید.»
فیلم دیگری که بر نحوه برخورد او با قهرمانان کودک تأثیر گذاشت، «کنار من بمان» ساخته راب راینر بود که آکین اولین بار در ۱۲ سالگی آن را دیده بود. «راب راینر بچهها را جدی گرفت. دوربین را در سطح چشم آنها قرار داد و یکی از آنها شد. از بالا به آنها نگاه نکرد و با آنها مانند بزرگسالان رفتار کرد. من هم سعی کردم دوربین را در همان سطح چشم کودک نگه دارم و هرگز نخواستم با او مثل یک بچه رفتار کنم.»
آکین همچنین از دوست قدیمیاش دایان کروگر دعوت به همکاری کرد. او میگوید: «تأمین بودجه فیلم دشوار بود. فیلمنامه را برایش فرستادم و گفتم هر نقشی را میخواهی انتخاب کن. انتظار داشتم نقش مادر یا عمه را بخواهد، اما او گفت میخواهم نقش آن زن کشاورز را بازی کنم؛ چون عمه خودش کشاورزی شبیه به آن شخصیت بود. از او خواستم تا گویش محلی فریزی (Frisian) را یاد بگیرد.»
در «آمروم»، آکین به زیبایی مناظر ناهموار ساحلی تکیه کرد و از نقاش قرن نوزدهمی، کاسپار داوید فریدریش الهام گرفت. آکین میگوید: «این راهی برای برخورد با طبیعت با فروتنی بود. ایده رمانتیسیسم در آن زمان بازگشت به طبیعت بود؛ زیرا صنعتی شدن در حال ظهور بود، کارخانههای بخار و تکنولوژی رشد میکردند و هنرمندان تمایل داشتند به طبیعت پناه ببرند. آیا امروز هم با وجود هوش مصنوعی همین اتفاق نمیافتد؟ به همین دلیل آن نقاشیها را که طبیعت را آرمانگرایانه نشان میدهند، مطالعه کردم.»
در نهایت، این فیلم بود که آکین را پیدا کرد، نه او فیلم را. او میگوید: «داستان از بیرون آمد و من دوباره سادگی را کشف کردم.»
شرکت کینو لوربر فیلم «آمروم» را در تاریخ ۱۷ آوریل ۲۰۲۶ در سینماها اکران میکند.
