یادداشت آریو همتی بر فیلم مادر علی حاتمی در آینه مکتب نقد عمیق گرا

به گزارش آژانس خبری سینمادرام، آریو همتی طی یادداشتی بر فیلم “مادر” علی حاتمی نوشت: فیلم مادر علی حاتمی بنا بر مقوله بندی ساختاریک در نوع سینمای فراساختارگرا قرار می گیرد . این فیلم به نوعی مهمترین جلوه سینمای ملی ایران محسوب می شود. و بنا بر مقوله سوژه های بیست گانه فرائیستی، در نوع سنت سوژه گرایی قرار داده می شود.

در این اثر مهمترین کارکرد «کلمه ـ پدیدار» خانواده است که در جایگاه سوژه قرار دارد و خود را در دو ساحت پیشینی متکثر و پسینی هم افزا تعریف می کند.

علی حاتمی  مانند عباس کیارستمی ، بهرام بیضایی ، ناصر تقوایی، اصغر فرهادی ،داریوش مهرجویی و…یکی از مهمترین جلوه های تداوم تمدن چند هزار ساله ایران بودند که توانستند با ادراک درست سوژه ها و با قرار دادن خویش در جایگاه هر کدام از آنها ، خود را به عنوان دگرسوژه های عصر حاضر به مخاطبین سینما بشناسانند.

در فیلم مادر علاوه بر مفهوم کلی خانواده ، حاتمی  سوژه های شناور را با نزدیک شدن به کاراکتر ها و سپس تبدیل شدن به خود آنها برای مخاطب تصویر. کند.

مادر به شکل سنتی به عنوان ستون خانه و بنا بر نگرش فلسفی حقیقت عمیق به عنوان بعد ثابت معنایی کلیدواژه خانواده در این فیلم ،می تواند پس از گذر از مخالف خوان ترین ابعاد معنایی این کلمه پدیدار، یعنی محمد ابراهیم ، با آن مادرانگی در ساحت فراساختاریک معناهای ثابت یا ابعاد ثابت معنایی، خود را به ابعاد متغیر و مخالف معنایی الصاق کند و سپس با قدرت روحی به سمت خود بکشاند که سبب پربار شدن وجوه هم افزای معنایی خانواده می شود.

در واقع کاراکتر ترنجبین بانو با کمترین دیالوگ سیطره و سلطه خود را بر تمامیت فیلم به رخ می کشد. و محمد ابراهیم را با آن ابهت مردانه و ظاهر غیر قابل نفوذ در هم می شکند و از نو می سازد.

این فیلم  هم فیلم کارگردان مولف و اندیشه محور علی حاتمی است و هم فیلم بازی های جاودانه رقیه چهره آزاد، محمد علی کشاورز،اکبر عبدی ، فریماه فرجامی ، امین تاریخ ، جمشید هاشم پور و…است. یکی دیگر از وجوه تفاوت ساز فیلم بازی امین تاریخ که کاراکتری با روح لطیف و شاعرانه را خلق کرده در تقابل با محمد علی کشاورز که آن کاراکتر  خشن و غیر قابل انعطاف را خلق کرده است می باشد.

عمیق و درونی بودن بازی فریماه فرجامی در مقابل حضور شاداب و برون گرای اکرم محمدی نیز از تفاوت سازی های اصولی بر مبنای شخصیت پردازی اصولی اثر است. البته وجود ریشه گاه و جنس سوم مشترک همه اینها یعنی ترنجبین خاتون در نهایت سبب ایجاد یک دیالکتیک ادراکی شعورمندانه می شود.

کاراکتری که با حضور اکبر عبدی در فیلم جان گرفته  سیالیت عجیبی را با خود دارد و در بخش های از فیلم به واقع گریزی و سیر در جهان تخیلی شاعرانه کمک می کند.