گفتگوی اختصاصی با صاحبه پویان مهر منتقد سینما: جلوی دیده شدن فیلم های خوب را می گیرند/ بدون شک پیرپسر می تواند نظر داوران اسکار را جلب کند اما زن و بچه نه!
خبرنگار آژانس خبری سینمادرام به سراغ یکی منتقدان پرکار کشور رفته است؛ کسی که در ادوار جشنواره فیلم فجر حضوری چشمگیر داشته و ثابت کرده در هنر نقد سینما و تئاتر مرزی نمیشناسد، بدون تعارف و صد البته منصفانه اثر را موشکافی می کند، میان توهین، تخریب و نقد سفارشی با بررسی کارشناسانه اثر تمایز قائل است، بدترین آثار را هم تا انتها می بیند تا مبادا نکته مثبتی در آن باشد و از چشمش پنهان بماند، همین نگاه انسانی بارها توانسته توجه جامعه هنری را به او جلب کند.
سرکار خانم صاحبه پویان مهر، سلام و سپاس از اینکه دعوت آژانس خبری سینمادرام را پذیرفتید. امیدواریم گفتوگویی صمیمی و پربار داشته باشیم. در آغاز، سلام و خیرمقدم ما را بپذیرید و بیدرنگ به سراغ پرسشها میرویم تا از فرصت گفتگو با شما بیشترین بهره را ببریم.
درود خدمت شما و مخاطبان عزیزتان، ممنونم که این فرصت را به من دادید، در خدمت شما هستم.
اجازه بدید در گام نخست، از نقد شروع کنم، در روزهای اخیر فضایی شکل گرفت که با واکنش برخی منتقدان مواجه شد، اجازه بدید راحت تر سوالم رو بپرسم، دیدیم افرادی مثل جناب دهباشی که اساسا منتقد نیستند، یا حتی جناب فراستی که کاملا منتقد هستند، با رویکردی تخریب گرایانه یک اثر را مورد نوازش قرار دادند، و متاسفانه همین امر باعث شد مجلس در جلسات متفاوت بنای فشار حداکثری برای توقیف فیلم پیرپسر را در دستورکار خودش قرار بدهد، این سبک از واکنش را که دومینو وار تبعاتی به وجود می آورد اصلا می شود نقد نامید؟
درسته، سوال خیلی به جایی هم هست، فکر خیلی ها را مشغول کرده، خیلی ها را دلخور کرده که البته حق هم دارند، من به شخصه به عنوان کسی که توی حوزه نقد فعالیت میکنم خیلی مخالفم با این سبک نقدهایی که به فیلمها انجام میشود، یک فیلم باید در مورد خوب و بد بودنش صحبت بشود، آیا کار یک اثر ماندگار شده، یا نه صرفاً برای گیشه ساخته شده، همین را بس، ما بخشهای مختلف فیلم را باید تحلیل کنیم، بگوییم این خوب بود این بد بود، این قسمتش میتوانست بهتر باشد، استفاده از هر کلمهای، بیان به هر نحوی، واقعاً درست نیست، من به شخصه نمیپسندم و امیدوارم که دوستان منتقد این مسئله را مد نظر قرار بدهند، ما با هم دشمنی نداریم، با سازندگان عزیز دشمنی نداریم، ما همه در یک تیم هستیم، ما قراره کنار هم باشیم، برای اینکه سطح کیفی سینما را بالا ببریم، نه اینکه هم را تخریب کنیم که یک کسی اگر کار بلد هم هست دلسرد بشود یا خدایی ناکرده بخواهد کشور را ترک کند تا جای دیگری فعالیت کند، ما باید نیروهای نخبهمان را در کشور از این منظر نگه داریم ما نیاز داریم به آنها.
اخیرا خبری منتشر شد، که ریاست سازمان سینمایی مجددا جناب شاهسواری را بر مسند دبیری جشنواره فیلم فجر ابقا کردند، شما در اون دوران انتقادات گسترده ای به نحوه عملکرد ایشان داشتید، چقدر حضور مجدد ایشان را مفید می دانید؟
راستش به نظر من این مسئله خیلی ریشهایتر از انتخاب یک دبیر برای جشنواره هست، مسئله این هست که ما الان شاهد فیلمهای بیکیفیت هستیم، دلیل این مسئله باید بررسی بشود که چرا اکثر فیلمهایی که در جشنواره فجر پخش می شوند، فیلمهایی هستند که سطح کیفی بسیار پایینی دارند، ما باید به این سوال پاسخ بدهیم، برای این سوال جوابی باید مطرح بشود، که آقای شاهسواری هم برای انتخاب فیلمها آیا دستشان باز بوده یا خیر؟ این اگر جواب داده بشود ما به خیلی چیزها میرسیم ولی از نظر من فضا برای ساخت فیلمهای خوب فراهم نیست، یعنی همکاری لازم انجام نمی شود، به دلیل سانسورها و مسائل دیگر، البته تا جایی که ما اطلاع داریم و میشنویم، به هر حال امیدوارم این مسئله حل بشود، وگرنه شما دبیر هم عوض کنید، وقتی فیلم خوبی در دست نباشد چه کاری از دست هر کس دیگهای بر می آید؟
البته من اگر جای ایشان باشم کاری نمی کنم که کارنامه کاری ام زیر سوال برود.
شما به عنوان منتقد در ادوار جشنواره فیلم فجر حضور داشتید، آیا تفاوتی میان دوره جناب امینی و دوره جناب شاهسواری احساس کردید؟
اتفاقاً دقیقاً به همین دلیل بود که من این سوال قبلی را به آن صورت پاسخ دادم، من تفاوتی احساس نکردم، سطح کیفی فیلمها همان قدر بد بود که در دوران آقای امینی بد بود، یک تعداد انگشت شمار فیلم هستند که قابل دیدن بودند، ارزش دیدن داشتند، بعد از آن ما اکثر وقتمان را تلف میکردیم و فقط خستگی به تنمان میماند، تفاوتی احساس نکردم، البته یک تفاوت دیگر هم بود، من بابت غذا در دوره جناب امینی مسموم نشدم، ولی در دوره آقای شاهسواری به خاطر ارج و قربی که برای ما قائل بودند غذاهای بیکیفیتی پخش شد که باعث شد من از روز ششم به بعد دچار مسمومیت بشوم و نتوانم دیگر کار را ادامه بدهم و برنامهها را از طریق دوستان پیگیری کردم.
فکر می کنید تا چه اندازه به منتقدین، فضای نقد یا حتی پیشکسوتان این عرصه و هنر در فستیوالی با این گستردگی احترام گذاشته میشه؟ بذارید سوالم رو بیشتر باز کنم که حمل بر سوبرداشت نباشه، نقل می شد که زمان به نقد تخصصی آثار در حضور عوامل فیلم داده نمیشه، اجازه شنیده شدن نقد بر عملکرد جشنواره داده نمیشه، رسانه های دعوتی گزینشی عمل می کنند، یا آثار خوب را کنار میزنند تا فیلم های ارگانی به میدان بیایند، یا حتی تلاش می کنند نسل جدیدی از هنرمندان را پررنگ کنند و نسل سابقی که سلبریتی شناخته می شدند به سایه بروند، حتی در حوزه شما، عرصه نقد، از حضور منتقدین برجسته ای مثل جناب فهیم در هیات داوران استفاده نشد، شما به عنوان یک ناظر چقدر این مطالب رو درست می دونید؟
سوالتان خیلی گسترده هست و نمی شودبه راحتی از آن عبور کرد اگر اجازه بدیدمن فقط به یک بخش آن پاسخ بدهم آن هم اینکه بله متاسفانه فیلمهای ارگانی بسیار دیده میشوند و متاسفانه اکثرشان هم ضعیف کار شدند، در رابطه با سلبریتی ها هم باید بگویم که بله فضا به شکلی هست که میشه حرف شما را تایید کرد.
به نظر شما، آیا عملکرد جشنواره فیلم فجر در سالیان اخیر صعودی و رو به رشد بوده یا افول کرده؟ طبیعتا شما سطح کیفی و کمی آثار رو تحلیل کردید، چقدر شاهد رشد سینما بودیم؟
بخواهم رک صحبت کنم چیزی جز افول ندیدم کارها بسیار ضعیف شدند و انگشت شمار فیلمی می بینیم که خوب باشد اما مساله خیلی بدتر از این هست، جلوی دیده شدن فیلم های خوب را می گیرند مثال روشنش پیرپسر که به سختی نمایش داده شد آن هم خارج از بخش مسابقه.
اصلا این رویکرد، یعنی تمرکز بر افزایش تعداد فیلم ها بجای بالا بردن کیفیت آثار رو عقلانی می دونید؟ یکی از انتقادات جدی بر دوره اخیر جشنواره را حول این محور می دانستند که اگر فیلم اکتای براهنی و حمید نعمت الله به مسابقه راه پیدا کند، هیچکس نمی تواند جایزه بگیرد و با کنار زدن این آثار توانستند به همه جایزه سیمرغ بدهند، شما هم این رویکرد رو احساس کردید؟
خب این شد دو تا سوال.
سوال اولتان در رابطه با اینکه جای بالا بردن آثار کیفی تمرکز بر افزایش تعداد فیلمها است، راستش با توجه به زاویه دید من نسبت به مسئله سینما و دغدغههای من، کاری غیرعقلانی است، باید تلاش کنیم فیلمهایی داشته باشیم که مخاطب جهانی داشته باشند، من وقتی که سینما را توی این سطح ببینم لذت میبرم ولی خب تمرکز کردن روی افزایش تعداد فیلم ها قطعاً هدف دیگری دنبال می کند!
در رابطه با یکی از انتقادهای جدی هم که فرمودید، برای فیلم آقای براهنی و آقای نعمت الله که در بخش مسابقه حضور پیدا نکردند، این خیلی اتفاق بدی بود، میدونید چرا؟ چون کمک کردند به اینکه باز هم فیلمهای بد وارد جشنواره بشوند، هدف چه هست؟ شما میخواید سطح کیفی جشنواره را بالا ببرید پس باید جدی برخورد کنید، اگر فیلمی بد هست، لازم نیست با هم تعارف و تعارف بازی کنیم، دور هم جمع شویم و به هم جایزه بدهیم، ما برای این نباید جشنواره داشته باشیم، ما باید یک جشنواره داشته باشیم برای کسانی که حرف برای گفتن دارند وارد بشوند، نه اینکه هر کسی هر فیلمی را بسازد بیاورد، تحویل بدهد، بگوید بفرمایید، این خدمت شما، ما هم که وقتمان اضافه است! باید بنشینیم نگاه کنیم، تهش که از روی صندلی بلند می شویم خسته تر از قبل برویم بیرون و به جای اینکه بتوانیم نقد کنیم به هم نگاه کنیم که ما کدام بخش این فیلم را تحلیل کنیم!
می خواهم از لطف شما بیشتر استفاده کنم و سوال بعدی را به سمت جشنواره بین المللی فجر ببرم، شما در دوره طلایی جنابان رضا کیانیان، رضا میرکریمی و شادمهر راستین حضور داشتید، دوران پس از این اساتید هم درک کردید، در کدام دوران موفق تر بود؟ باور دارید اداره این جشنواره در حوزه بین الملل که نیاز به اعتماد سازی و جذب هنرمندان جهانی دارد، با افراد گمنام موفق تر هست یا افراد خوشنام در جشنواره های جهانی؟
خواهش میکنم شما به من لطف دارید، راستش من از شاگردان آقای راستین هستم و هرجا که اسم ایشان بیاید، من سر تعظیم فرود می آورم و باید بگویم که من سینما را از ایشان یاد گرفتم، هر اطلاعاتی که من دارم ذرهای از اطلاعات و سواد ایشان هست. جای ایشان بسیار خالی هست، جای همکارانشان، دوستانشان که با هم فعالیت میکنند بسیار خالی هست و سینما واقعاً به معنای واقعی به عزیزان باسوادی چون آقای راستین، آقای میرکریمی، آقای کیانیان نیاز دارد، از طرف دیگر در رابطه با سوال دومتان دلم میخواهد اینطور جواب بدهم که بحث افراد گمنام و افراد خوشنام نیست، بحث این هست افرادی که برای انجام یک کار دور هم جمع می شوند به اندازه کافی تخصص و سواد آن کار را داشته باشند، حالا چه گمنام چه خوشنام تفاوتی ندارد، مسئله این هست که کار به نحو احسنت انجام بشود، کار در جهت بالا بردن سطح کیفی سینما انجام بشود، هر چیزی به جز این می شود حاشیه که هیچ چیز جز ضرر و آسیب برای سینمای بین الملل ندارد.
شما نقد فیلم زن و بچه اثر سعید روستایی را نوشتید، اثر پیرپسر ساخته اکتای براهنی هم دیدید، نقل است بنا شده فیلم زن و بچه نماینده ایران در اسکار باشد، اگر صاحبه پویان مهر بتواند امروز تعیین کننده باشد، کدام اثر را از سینمای ایران راهی اسکار می کند و معیارش برای انتخاب چه خواهد بود؟
انتخاب من بدون شک فیلم پیرپسر هست، انسجام ساختاری که در این اثر هست، تدوین و تعلیق های عالی در کنار تابو شکنی هایش و البته طراحی صحنه حرفه ای و بی نظیرش که کاملا هم سو با بازی عالی بازیگرهاست و پیش برنده پیرنگ، قطعا توان اینکه نظر داوران اسکار را جلب کند دارد کما اینکه در جشنواره های خارجی نیز موفق بوده اما در مورد زن و بچه باید بگویم که به دلیل نامنسجم بودن ساختار که ضربه بزرگی به بدنه اصلی فیلم وارد کرده نمیتواند چندان موفق باشد اما بازی پریناز ایزدیار درخشان بود و قابل تقدیر.
اگر مطلبی هست که مایل به بیان آن بودید و در زمره سوالات ما جای نگرفته بود خواهش می کنم بفرمایید
بله یک مسئلهای هست که دوست دارم به آن اشاره کنم، آن هم این نکته است که گاهی اوقات ما یک فیلمی را میبینیم که شاید از نظر محتوا چندان خوب نباشد یا از نظر تصویربرداری خوب نباشد، چقدر خوب می شود که اگر مخاطبان ما و یا دوستان منتقد ما وقتی میخواهند آن فیلم را زیر ذره بین نقد ببرند به این مسئله توجه کنند که شاید توی آن فیلم واقعاً یک بازیگری به نحو احسنت کار خودش را انجام داده و شایسته این هست که جایزه بگیرد، یا یک گروهی مثل گروه گریم، تیم تصویربرداری، توی هر بخش از کار که بخواهید در نظر بگیرید، کار خودشان را به بهترین شکل ممکن انجام داده باشند، برای نقد به یک اثر کل عوامل را زیر سوال نبریم و از الفاظ نادرست استفاده نکنیم که شایسته نیست، مسئله دیگر هم به عزیزان همکار خودم توی عرصه هنر که دوست دارم به آن اشاره کنم این هست که ما در حال حاضر با مخاطبهای بسیار باهوشی طرف هستیم که فیلمهای جهانی را میبینند و سطح سلیقهشان بالا رفته، دلشان کارهای با کیفیت میخواهد و فرق فیلم خوب و بد را متوجه می شوند، من بعضی وقت ها پیش می آید وقتی سالن سینما را ترک میکنم، صدای مردم را می شنوم که خیلی حرفهای تخصصی در مورد تدوین می زنند، در مورد تصویربرداری صحبت میکنند، این خیلی نکته مهمی هست، ما خیلی باید به این مسئله توجه کنیم، مخاطب باهوش داشتن خیلی کار را برای ما سخت میکند و ما باید در نظر بگیریم که سلیقه و کیفیتی که این عزیزان الان مد نظرشان هست چه می تواند باشد، از طرف دیگر هم این مطلب را اضافه کنم که همیشه به فیلمهای طنز ما نقدهای خیلی جدی وارد می شود، من به شخصه مخالف این نیستم که فیلمهایی فقط برای خنداندن مردم ساخته بشود چون با توجه به شرایطی که الان توی جامعه حاکم هست مردم ما به این سبک فیلمها هم نیاز دارند و اتفاقاً خوبه که گاهی فضایی برای آن فراهم بشود که حواسشان پرت بشود یا یکی دو ساعت جنبه دیگری از دنیا را از سر بگذرانند و بخندند، این هم از نظر من هیچ ایرادی ندارد.
در پایان از همکاری، محبت و لطف حضرتعالی سپاسگزاریم.
من هم ممنونم از لطف شما، مرسی که من را به این مصاحبه دعوت کردید، امیدوارم که هرجا هستید موفق و پیروز باشید.
