گزارش نخستین نشست از سلسلهنشستهای «فانوس خیال» در انتشارات گویا/ نخستین فانوس خیال روشن شد
به گزارش اختصاصی آژانس خبری سینمادرام، سهشنبه ۲۰ آبان، نخستین نشست از مجموعهنشستهای «فانوس خیال» با محوریت نمایش و نقد مستندپرترههای فرهنگیـهنری ایرانی، در انتشارات گویا برگزار شد. این برنامه به همت «کانون سینما و تئاتر فانتاسماگوریا» وابسته به گروه پژوهشی «پیدایش» و با همکاری انتشارات گویا شکل گرفت؛ مجموعهای از گفتوگوهای تخصصی دربارهی سینما با تمرکز بر تخیل، حافظهی فرهنگی و روایتهای مستند.
در ابتدای نشست، برگزارکنندگان با اشاره به ریشههای واژهی «فانتاسماگوریا» در تئاتر گوتیک و سایهبازیهای باستانی، آن را به تمثیل غار افلاطون و تصویر خیامی «فانوس خیال» پیوند زدند. این نگاه، مبنای طرح «فانوس خیال» است که به بررسی مستندهایی میپردازد که پرترهای فرهنگی از چهرههای تأثیرگذار ایران ترسیم میکنند.
نخستین نشست این مجموعه به مناسبت سالگرد درگذشت مهرداد بهار، زبانشناس و اسطورهشناس برجسته ایرانی، به نمایش مستند «درباره مهرداد بهار» اختصاص داشت؛ فیلمی ۷۵ دقیقهای به کارگردانی پیام مستوفی که حاصل سالها تحقیق مستقل و گفتوگو با چهرههایی چون ژاله آموزگار، محمود دولتآبادی، علی دهباشی، نصرالله کسراییان و دیگران است. این مستند با نگاهی پژوهشی، زندگی، اندیشهها و میراث فرهنگی بهار را روایت میکند.
پس از نمایش فیلم، افشین معاصر، خواهرزادهی استاد بهار، با یادآوری خاطرات خانوادگی، مبارزات سیاسی، تحصیل در لندن و فعالیتهای علمی و فرهنگی او، از شخصیت انسانی، فروتن و تأثیرگذار مهرداد بهار سخن گفت.
در ادامه، پیام مستوفی، کارگردان مستند، دربارهی انگیزهی ساخت این اثر گفت: «این فیلم، جستوجو و پاسخیست به پرسشهایم دربارهی این اسطوره که نامش اعتبار اسطورهشناسی ایران است. این کوشش ناچیز، حقیست به انسانی دانشمند، وارسته، صاحب فکر، مهربان و ایراندوست؛ ملک مهرداد بهار.»
در بخش نقد، جواد صفوی، کارگردان، فیلمنامهنویس و منتقد سینما، با بررسی ساختار مستندپرتره، به شیوهی روایت در آثار پیام مستوفی پرداخت. او فصلبندی مستند «درباره مهرداد بهار» را که در چهار بخش «بهار، تابستان، زمستان و باز بهار» طراحی شده، مورد توجه قرار داد و آن را با ساختار فیلم «بهار، تابستان، پاییز، زمستان… و بهار» ساختهی کیم کی-دوک، کارگردان کرهای، مقایسه کرد. صفوی این انتخاب را نشانهای از نگاه شاعرانه و چرخهمحور فیلم دانست که با مضمون زندگی و اندیشهی مهرداد بهار همخوانی دارد.
در ادامه نشست، دکتر عوضپور، مدیر گروه پژوهشی پیدایش، مترجم و پژوهشگر هنر، با نگاهی تحلیلی به آثار مهرداد بهار، او را بنیانگذار اسطورهشناسی نو در ایران معرفی کرد. وی با تشریح تفاوت میان دو رویکرد سنتی و نو در مطالعات اسطوره، توضیح داد که اسطورهشناسی سنتی عمدتاً بر گردآوری، طبقهبندی و حفظ روایتهای باستانی و دینی تمرکز دارد؛ رویکردی که در بسیاری از مراکز علمی جهان منسوخ شده و جای خود را به اسطورهشناسی نو داده است.
در مقابل، اسطورهشناسی نو با رویکردی میانرشتهای، به تحلیل کارکردهای روانی، اجتماعی، فرهنگی و حتی سیاسی اسطورهها در بسترهای مدرن میپردازد؛ از رسانه و ادبیات گرفته تا ناخودآگاه جمعی و ساختارهای هویتی.
دکتر عوضپور با اشاره به دو اثر مهم استاد بهار، «پژوهشی در اساطیر ایران» و «بُندهش»، این آثار را نقطهی عطفی در تحول نگاه به اسطورهها دانست و تأکید کرد که مهرداد بهار نهتنها در بازخوانی متون کهن، بلکه در پیوند دادن آنها با پرسشهای معاصر، نقشی بیبدیل داشته است. او افزود: «جای تأسف دارد که چنین اندیشمند نواندیشی از میان ما رفته است، چرا که نگاه دقیق، آزاد و پژوهشمحور او به اسطورهها، امروز بیش از هر زمان دیگری مورد نیاز فضای علمی و فرهنگی ایران است.»
نخستین نشست «فانوس خیال» با استقبال گرم مخاطبان، تبادل اندیشه و گفتوگوهای زنده میان پژوهشگران، هنرمندان و علاقهمندان به سینمای مستند همراه بود. این مجموعه قرار است در ماههای آینده با موضوعات تازه ادامه یابد و فانوسهای دیگری از خیال را روشن کند.
