سقوط ۵۹ درصدی فروش در ویترین مجازی/ چرا قهر مخاطبان با نمایشگاه کتاب رقم خورد؟
به گزارش آژانس خبری سینمادرام، هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران در حالی به کار خود پایان داد که بررسی آمارهای رسمی و مشاهدات میدانی، از یک عقبگرد چشمگیر و سقوط ۵۹ درصدی در تعداد نسخههای فروشرفته حکایت دارد؛ کارنامهای ضعیف که زنگ خطر جدی را برای ساختار فرهنگی و اقتصادی نشر کشور به صدا درآورده است.
سقوط آمارها؛ وقتی ویترین مجازی خالی از خریدار شد
این دوره از نمایشگاه که از ۲۶ اردیبهشت تا ۴ خرداد ماه جریان داشت، در حالی به کار خود پایان داد که بر اساس آمارهای ثبتشده تا ساعت ۱۴ روز پایانی، تنها ۲۹۵ هزار و ۲۴۲ سفارش (شامل ۶۹۷ هزار و ۲۹۹ نسخه کتاب) در سامانه به ثبت رسید. سهم ناشران داخلی از این آمار، ۱۲۵ هزار و ۰۸۶ عنوان و سهم ناشران خارجی تنها یکهزار و ۵۴۵ عنوان بود.
مقایسه این ارقام با سال گذشته عمق بحران را آشکارتر میکند؛ در حالی که امسال کل فروش به زحمت به مرز ۷۰۰ هزار نسخه نزدیک شد، سال گذشته در بازه زمانی مشابه، بیش از یک میلیون و ۱۱۵ هزار جلد کتاب به فروش رسیده بود. اگرچه مسئولان تا این لحظه آماری از فروش ریالی ارائه نکردهاند، اما با توجه به جهش بیسابقه ۳۵ تا ۵۰ درصدی قیمت کتاب نسبت به سال گذشته، روشن است که فروش ریالی نیز کاهشی شدید داشته و به حدود یکسوم سال قبل تنزل کرده است. اکثر ناشران بزرگ و پرفروش نیز اذعان دارند که حجم فروش آنها نسبت به دوره گذشته، افتِ سهچهارمی را تجربه کرده است.
حسینینیک: حمایت از مصرفکننده عملاً صفر بود!
سیدعباس حسینینیک، مدیر انتشارات مجد، با انتقاد شدید از سیاستگذاریهای جاری، بزرگترین ایراد این رویداد را «آزمون و خطای مداوم مسئولان» میداند و میگوید:
«پس از هفت دوره برگزاری، هنوز در مسائل ابتدایی و پیشپاافتادهای مانند بازه زمانی انتشار کتابها و درصد تخفیف یارانهها دچار ضعف مفرط هستیم. وقتی برای ۲ میلیون تومان خرید، تنها ۲۰۰ هزار تومان (معادل ۱۰ درصد) یارانه در نظر گرفته میشود، عملاً حمایت از مصرفکننده صفر شده است. بررسیها نشان میدهد به دلیل سختگیریهای ساختاری، ۹۰ درصد خریداران حتی نتوانستند از همین یارانه ناچیز هم استفاده کنند.»
وی همچنین با انتقاد از نبود تبلیغات شهری و ضعف رسانهای افزود: «برگزاری نمایشگاه کتاب یک امر ملی است. صداوسیما و شهرداری باید پای کار میآمدند، اما متأسفانه بازیهای جناحی وارد عرصه فرهنگ شد. امیدوارم مدیران قبل از هر چیز فکری برای بودجه و البته زیرساختها کنند؛ چرا که مشورت خواستن از صنف و اهالی نشر نیازی به بودجه ندارد، اما در همین بخش هم شاهد ضعف مدیریت هستیم.»
سهم ناچیز نشر الکترونیک و ریزش قدرت خرید
علی محمدپور، از فعالان نشر الکترونیک، با اشاره به دادههای آماری سامانه نمایشگاه اظهار داشت که سهم کتابهای الکترونیک از کل نسخههای فروشرفته تنها ۱۵ درصد و از نظر ریالی حدود ۳ تا ۴ درصد بوده است. وی تأکید کرد:
«بررسیها نشان میدهد قدرت خرید مخاطبان نسبت به سال گذشته یکسوم شده است. سال گذشته مخاطب با تخفیفهای بالای ۵۰ درصد خرید میکرد، اما امسال به دلیل قیمت سرسامآور کتاب و کاهش یارانهها، میانگین خرید در هر سفارش ثبتشده، نهایتاً به ۵ نسخه کتاب محدود شده است.»
فرجام سخن؛ رویدادی بدون پیوست فرهنگی و رسانهای
اگرچه تداوم ارتباط مردم با کتاب در شرایط اقتصادی کنونی نشاندهنده زنده بودن انگیزه مطالعه است، اما عملکرد دولت به عنوان متولی و سیاستگذار در این دوره بهشدت زیر علامت سوال قرار دارد. این رویداد از نبود یک «پیوست فرهنگی، ترویجی و تبلیغاتی» ضربه اساسی خورد؛ به طوری که در روز پایانی، بخش عظیمی از جامعه هدف یا اصلاً از برگزاری نمایشگاه بیخبر بودند، یا از نحوه توزیع یارانهها و چگونگی خرید اطلاعاتی نداشتند.
سادهانگاری است اگر تقصیر این شکست را تنها به گردن کمکاری رسانه ملی یا نهادهای عمومی بیندازیم؛ واقعیت این است که خودِ نهاد برگزارکننده نیز هیچ ایده، مدل یا برنامهای برای معرفی این رویداد مهم فرهنگی در روزهای پس از آتشبس نداشت. اکنون این پرسش جدی پیش روی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی قرار دارد: چگونه دستگاهی با این عریض و طویلی، توانایی معرفی و مدیریت بهینه اولین و مهمترین رویداد فرهنگی کشور را نداشته است؟
