از مرداک تا ماسک؛ «سیاسی‌ترین دوره تاریخ» جشنواره فیلم ونیز کلید خورد
به گزارش آژانس خبری سینمادرام، جشنواره بین‌المللی فیلم ونیز همواره به عنوان سکوی پرتاب جوایز اسکار شناخته شده است؛ رویدادی که اگر اثری با جاه‌طلبی‌های فصل جوایز ساخته می‌شد (مانند «لا لا لند»، «شکل آب»، «بیچارگان» یا «بروتالیست»)، لیدو نخستین مقصد آن بود. اما هشتاد و سومین دوره این جشنواره رویکرد متفاوتی را در پیش گرفته است؛ سیاست به جای کارزارهای تبلیغاتی جوایز، در مرکز توجه قرار گرفته و آثار حاضر در این دوره تمرکز ویژه‌ای بر غول‌های رسانه‌ای راست‌گرا، سرکوب مهاجران، مناقشات بین‌المللی در اسرائیل، ایران و روسیه، و همچنین پیامدهای سرمایه‌داری و صعود قدرت‌های مستبد دارند. به گفته آلبرتو باربرا، مدیر هنری جشنواره، این دوره «سیاسی‌ترین رویداد تاریخ ونیز» است.
این رویداد با اکران فیلم «جوهر» به کارگردانی دنی بویل در شب افتتاحیه آغاز شد؛ درامی درباره روپرت مرداک و تصاحب روزنامه «دیلی سان» در سال ۱۹۶۹ که ترکیب جنجال‌های زرد و پوپولیسم راست‌گرایانه آن به الگویی برای نشریه نیویورک پست و شبکه فاکس نیوز تبدیل شد. در این اثر گای پیرس در نقش مرداک و جک اوکانل در نقش لری لمب، سردبیر سان، به ایفای نقش پرداخته‌اند.
در ادامه، مستند چهار ساعته «ماسک» ساخته الکس گیبنی به نمایش درمی‌آید که پرتره‌ای افشاگرانه از ثروتمندترین فرد جهان ارائه می‌دهد؛ اثری که ایلون ماسک پیش از تماشا، آن را در شبکه اجتماعی اکس یک «اثر سفارشی و مغرضانه» خوانده است. همچنین مستند کوتاه «آن‌ها اینجا هستند» به کارگردانی لورا پویتراس و ریچل لورن مولر، به اقدامات اداره مهاجرت و گمرک آمریکا (ICE) در مینیاپولیس می‌پردازد.
آثار مرتبط با خاورمیانه نیز بخش عمده‌ای از برنامه‌ریزی این دوره را تشکیل می‌دهند. فیلم «کمی نور» ساخته علی عسگری داستان پزشکی ایرانی را روایت می‌کند که زندگی‌اش توسط حکومت تهران فرو می‌پاشد. در فیلم «شهروند أسامة»، احمد حسونه به زندگی یک عکاس‌خبرنگار در غزه می‌پردازد. فیلم «گفتگو با دریا» ساخته موید علیان داستان مردی فلسطینی را در درگیری با پیچیدگی‌های اداری روایت می‌کند و مستند «جاده جریكو» به کارگردانی آموس گیتای، فیلم‌ساز اسرائیلی، سرنوشت دهکده بادیه‌نشین خان‌الاحمر در نزدیکی اورشلیم را به تصویر می‌کشد. همچنین مستند جنجالی «نازا» ساخته یووال آبراهام و ریچل سور (سازندگان مستند «سرزمین دیگری نیست») در لحظات آخر به بخش مسابقه اضافه شد.
در بخش‌های دیگر، فیلم «دوستان نامطلوب من: بخش دوم – تبعید» ساخته جولیا لوکتف به سرکوب روزنامه‌نگاران مستقل توسط ولادیمیر پوتین می‌پردازد. آندری کوتسیلا، فیلم‌ساز بلاروسی، در اثر خود با نام «نامه‌هایی از کشور خاموش» سرکوب‌های دولتی را از طریق مکاتبات پنج زندانی سیاسی روایت می‌کند. سرگی لوزنیتسا، کارگردان اوکراینی، با فیلم «امپراتوری» حضور دارد و ایلیا خرژانوفسکی با پروژه تجربی و جنجالی «داو» (DAU) به بررسی زندگی در دوران شوروی و استبداد پرداخته است.
در حوزه نقد سرمایه‌داری، لی چانگ-دونگ، فیلم‌ساز مطرح کره‌ای، با فیلم «عشق ممکن» داستان خانواده یک کارگر اخراج‌شده را روایت می‌کند. استفان بریزه با فیلم «یک سرباز خوب» و بازی آلبا رورواکر و وینسنت لندون چالش‌های مدیریت شرکت‌ها را به تصویر می‌کشد. همچنین باربارا کوپل با مستند «شهر اتحادیه» درباره جنبش‌های کارگری در آمریکا، سه‌گانه خود را کامل کرده است.
حتی آثار هالیوودی و تجاری‌تر این دوره نیز بن‌مایه سیاسی دارند. فیلم کمدی سیاه «نه اسب وحشی» ساخته مارتین مک‌دونا با بازی جان مالکوویچ و سام راکول، داستان ماموران سازمان سی‌آی‌ای در شیلیِ پیش از کودتای پینوشه را روایت می‌کند. در فیلم «پناهگاه» ساخته فلوریان زلر نیز پنه‌لوپه کروز و خاویر باردم نقش زوجی را ایفا می‌کنند که پس از سفارش ساخت یک پناهگاه زیرزمینی هسته‌ای توسط یک میلیاردر، دچار اختلاف می‌شوند.
جشنواره فیلم ونیز در دوران حکومت فاشیستی بنیتو موسولینی تأسیس شد و برنامه‌ریزی امسال نشان می‌دهد که باربرا این تاریخچه را نه یک سابقه ناخوشایند، بلکه رسالتی برای طرح بحث‌های جدی می‌داند. الکساندر رودنیانسکی، تهیه‌کننده فیلم «جاده جریكو»، در این باره می‌گوید: «ونیز از معدود بسترهای فرهنگی بین‌المللی است که توانایی دعوت از فیلم‌سازانی با دیدگاه‌های سیاسی کاملاً متفاوت را دارد تا آثارشان را وارد گفتگو کنند.»
با این حال، نمایش این حجم از آثار سیاسی با حواشی و چالش‌هایی نیز همراه بوده است. در دوره گذشته، اکران فیلم «صدای هند رجب» با تشویق ۲۲ دقیقه‌ای و تظاهرات حامیان فلسطین همراه بود. امسال نیز تشکل «ونیز برای فلسطین» با انتشار نامه‌ای سرگشاده با امضای چهره‌هایی چون راجر واترز و آنی ارنو خواستار اقدامات عملی در حمایت از فلسطین شده است. از سوی دیگر، نمایش فیلم «داو» واکنش تند وزارت امور خارجه و وزارت فرهنگ اوکراین را به همراه داشته است، هرچند باربرا این انتقادات را «کارزاری علیه فیلمی تماشا‌نشده» خوانده است.
با وجود استقبال در جشنواره‌ها، فروش تجاری آثار سیاسی همواره با چالش مواجه است. فیلم‌هایی مانند «صدای هند رجب» یا «کارآموز» (درباره دونالد ترامپ) برای اکران سراسری در آمریکا با احتیاط خریداران مواجه شدند. با این حال، همان‌طور که بئاتریچه فیورنتینو، مدیر هنری بخش هفته منتقدان ونیز می‌گوید: «همه چیز سیاسی است. نادیده گرفتن سیاست در میان بحران‌های جهانی، فرار از تاریخ خواهد بود.»
